ห้าปีก่อนคุณอาจได้เงินเดือน 18,000 บาท และคิดว่าถ้าได้สัก 30,000 บาทคงเหลือเก็บเยอะ วันนี้เงินเดือนถึง 30,000 บาทแล้ว แต่สิ้นเดือนก็ยังเหลือพอ ๆ กับตอนนั้น เงินที่เพิ่มขึ้นหายไปไหน คำตอบมักไม่ใช่รายจ่ายก้อนใหญ่ก้อนเดียว แต่คือการที่ชีวิตค่อย ๆ ขยับขึ้นทีละนิด จนมาตรฐานใหม่กลายเป็นเรื่องปกติ อาการนี้มีชื่อเรียกว่า lifestyle creep หรือไลฟ์สไตล์ขยับตามรายได้
มันเกิดขึ้นได้อย่างไร
ไม่มีใครตื่นมาแล้วตัดสินใจว่าจะใช้เงินมากขึ้น มันเกิดจากการตัดสินใจเล็ก ๆ ที่ดูสมเหตุสมผลทุกครั้ง
- ย้ายห้องให้กว้างขึ้นอีกนิด เพราะตอนนี้จ่ายไหว
- เปลี่ยนจากรถสาธารณะเป็นเรียกรถ เพราะเวลามีค่า
- อัปเกรดโทรศัพท์ทุกสองปี เพราะงานต้องใช้
- กาแฟร้านประจำเปลี่ยนเป็นร้านที่แพงกว่า เพราะสมควรได้รางวัล
แต่ละข้อไม่ผิด และหลายข้อทำให้ชีวิตดีขึ้นจริง ปัญหาคือเมื่อทุกบาทที่เพิ่มขึ้นถูกดูดไปกับมาตรฐานใหม่ทั้งหมด เงินออมก็ไม่มีโอกาสโตเลย
สัญญาณว่าคุณอาจติดกับดักนี้
- รายได้เพิ่มขึ้นทุกปี แต่อัตราการออมเท่าเดิมหรือลดลง
- สิ่งที่เคยเป็นของพิเศษ กลายเป็นของที่ต้องมีทุกสัปดาห์
- รู้สึกว่า "เงินไม่พอ" แม้จะได้มากกว่าตอนที่เคยรู้สึกพอ
- รายจ่ายคงที่รายเดือน เช่น ค่าผ่อนและค่าสมาชิก เพิ่มขึ้นหลายรายการในปีเดียว
กติกาแบ่งเงินที่ขึ้นใหม่
วิธีที่ใช้ได้ผลคือ ตัดสินใจล่วงหน้าว่าเงินที่เพิ่มขึ้นจะแบ่งอย่างไร ก่อนที่มันจะเข้ามาในบัญชี เช่น กติกา "ครึ่งต่อครึ่ง" ทุกครั้งที่รายได้เพิ่ม ให้ครึ่งหนึ่งของส่วนที่เพิ่มไปเป็นเงินออมหรือโปะหนี้ อีกครึ่งเป็นรางวัลให้ชีวิตดีขึ้น
ตัวอย่าง: ขึ้นเงินเดือน 3,000 บาท
คุณกันต์ได้ขึ้นเงินเดือนจาก 27,000 บาทเป็น 30,000 บาท เพิ่มขึ้น 3,000 บาท เขาใช้กติกาครึ่งต่อครึ่ง
- 1,500 บาท ตั้งโอนอัตโนมัติเข้าบัญชีเงินออมทุกวันเงินเดือนออก
- 1,500 บาท ใช้เพิ่มคุณภาพชีวิต เช่น สมัครฟิตเนส หรือเพิ่มงบกินข้าวกับครอบครัว
เขาได้ใช้ชีวิตดีขึ้นจริง แต่เงินออมก็เพิ่มขึ้นปีละ 18,000 บาท ถ้าไม่มีกติกานี้ ทั้ง 3,000 บาทน่าจะค่อย ๆ หายไปกับรายจ่ายเล็ก ๆ ภายในไม่กี่เดือน โดยที่เขาไม่รู้ด้วยซ้ำว่าหายไปตรงไหน
เคล็ดลับของคุณกันต์คือลงมือตั้งโอนอัตโนมัติในสัปดาห์เดียวกับที่รู้ข่าวขึ้นเงินเดือน ก่อนที่เงินก้อนใหม่จะเข้าบัญชีครั้งแรก เพราะถ้ารอให้เห็นยอดที่มากขึ้นในบัญชีสักสองสามเดือน สมองจะเริ่มนับว่านั่นคือเงินใช้จ่ายปกติไปแล้ว และการดึงกลับออกมาจะรู้สึกเหมือนถูกหักเงินเดือน ทั้งที่จริงเป็นเงินก้อนเดียวกัน กติกาเดียวกันนี้ใช้กับโบนัส เงินพิเศษ หรือรายได้จากงานเสริมได้ด้วย สัดส่วนไม่จำเป็นต้องครึ่งต่อครึ่งเสมอไป คนที่มีหนี้ดอกเบี้ยสูงอาจเลือกส่งส่วนใหญ่ไปปลดหนี้ก่อน ส่วนคนที่เพิ่งเริ่มทำงานและยังขาดของจำเป็นหลายอย่าง อาจให้ส่วนใช้จ่ายมากขึ้นได้ ขอแค่ตัดสินใจล่วงหน้าและทำตามอย่างสม่ำเสมอ
ใช้เงินกับสิ่งที่เพิ่มความสุขจริง
การป้องกันไลฟ์สไตล์ขยับตามไม่ได้แปลว่าห้ามอัปเกรดชีวิต แต่คือการอัปเกรดอย่างตั้งใจ ถามตัวเองก่อนเพิ่มรายจ่ายประจำใหม่ว่า สิ่งนี้เพิ่มความสุขหรือความสะดวกให้เราจริงไหม ถ้าหายไปพรุ่งนี้ เราจะคิดถึงมันหรือเปล่า และมันเป็นรายจ่ายครั้งเดียวหรือผูกพันไปอีกหลายปี
รายจ่ายครั้งเดียวที่ทำให้มีความสุขนาน เช่น เก้าอี้ทำงานดี ๆ อาจคุ้มกว่ารายจ่ายรายเดือนเล็ก ๆ ที่เพิ่มขึ้นจนกลายเป็นภาระถาวร เพราะรายจ่ายรายเดือนที่เพิ่มขึ้นแล้ว ลดลงยากกว่ามาก
เริ่มใช้กับ FinFun
เมื่อรายได้เปลี่ยน อัปเดตแหล่งรายได้แล้วเปิด แผนการเงิน ดูว่ายอดเงินออมของแต่ละกลุ่มงบขยับตามหรือไม่ ลองเช็กอัตราการออมใน ห้องวางแผน ทุกเดือน ถ้ารายได้ขึ้นแต่อัตราการออมไม่ขยับ นั่นคือสัญญาณให้กลับมาทบทวนกติกาของตัวเอง